Czy Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła przekształcić B2B w etat? Nowe uprawnienia już od 8 lipca 2026 roku.

Już za nieco ponad miesiąc, bo 8 lipca 2026 r. wejdą w życie przepisy istotnie wzmacniające uprawnienia kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w zakresie weryfikacji umów cywilnoprawnych oraz współpracy B2B. Zmiany mogą mieć istotny wpływ na przedsiębiorców korzystających z modeli samozatrudnienia, szczególnie w branżach opartych na stałej i zorganizowanej współpracy z osobami świadczącymi usługi w modelu B2B.

Nowe regulacje przewidują możliwość wydawania przez inspektorów pracy poleceń usunięcia nieprawidłowości już na etapie kontroli, a w dalszej kolejności podejmowania działań zmierzających do ustalenia istnienia stosunku pracy. W praktyce oznacza to zwiększenie znaczenia faktycznych warunków współpracy kosztem formalnego brzmienia zawartej umowy.

PIP będzie badać rzeczywisty model współpracy, a nie nazwę umowy

W kontekście nadchodzących zmian, szczególną uwagę należy poświęcić art. 22 §1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym stosunek pracy istnieje wtedy, gdy praca wykonywana jest:

• pod kierownictwem pracodawcy,
• w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym,
• osobiście,
• za wynagrodzeniem,
• na ryzyko organizacyjne pracodawcy.

Co równie istotne, przepis art. 22 §1¹ Kodeksu pracy, który stanowi, że stanowiący, że zatrudnienie spełniające powyższe warunki jest stosunkiem pracy „bez względu na nazwę zawartej umowy”.

W praktyce oznacza to, że sama konstrukcja kontraktu B2B nie daje ochrony przed zakwestionowaniem współpracy, jeżeli sposób jej wykonywania odpowiada klasycznemu podporządkowaniu pracowniczemu.

Co się zmieni?

Nowelizacja wprowadza bardziej aktywny model działania PIP. Zgodnie z jej założeniami, w przypadku, gdy inspektor uzna, że praca jest wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, najpierw wyda przedsiębiorcy polecenie usunięcia naruszeń. W zależności od okoliczności przedsiębiorca może zostać zobowiązany do zawarcia umowy o pracę albo do zmiany zasad współpracy B2B lub cywilnoprawnej tak, aby odpowiadały one rzeczywiście niezależnemu modelowi świadczenia usług. Jeżeli strony odpowiednio zmodyfikują współpracę jeszcze w toku kontroli, sprawa może zakończyć się bez dalszych działań administracyjnych.

Jeżeli przedsiębiorca nie usunie stwierdzonych naruszeń, PIP będzie mogła sięgnąć po dalej idące instrumenty prawne. Inspektor prowadzący kontrolę uzyska możliwość wystąpienia do okręgowego inspektora pracy o wydanie decyzji administracyjnej kwalifikującej współpracę jako stosunek pracy lub – alternatywnie – skierowania sprawy do sądu pracy.

Przepisy, które mają wejść niebawem w życie przewidują możliwość odwołania się od wydanej decyzji – zarówno przez przedsiębiorcę, jak i osobę świadczącą pracę. Wniesienie odwołania ma co do zasady wstrzymywać wykonanie decyzji, o ile organ nie zdecyduje o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Jakie elementy współpracy mogą przesądzać o uznaniu umowy cywilnoprawnej za stosunek pracy?

Z perspektywy praktyki kontrolnej PIP szczególne ryzyko mogą generować sytuacje, w których współpracownik: wykonuje pracę w stałych godzinach, pozostaje w stosunku podporządkowania, korzysta wyłącznie z infrastruktury przedsiębiorcy, jest trwale włączony w strukturę organizacyjną firmy, nie ponosi realnego ryzyka gospodarczego, czy też ma ograniczoną możliwość swobodnego organizowania pracy lub zastępstwa.

Coraz większe znaczenie może mieć również analiza faktycznego sposobu zarządzania współpracownikami – w tym polityk wewnętrznych, procedur raportowania, narzędzi monitorowania czasu pracy czy zakresu integracji z zespołami etatowymi.

Warto podkreślić, że pojedyncze elementy – takie jak jeden kontrahent czy stałe wynagrodzenie – same w sobie nie przesądzają jeszcze o istnieniu stosunku pracy. Ocena ma charakter całościowy i opiera się na analizie całokształtu relacji prawnej oraz organizacyjnej.

Co przedsiębiorcy powinni zrobić już teraz?

W świetle nadchodzących zmian rekomendowane jest przeprowadzenie kompleksowego audytu współpracy B2B oraz umów cywilnoprawnych – nie tylko pod kątem samych zapisów kontraktowych, ale przede wszystkim praktyki ich wykonywania.

W szczególności warto zweryfikować:

• poziom podporządkowania kontraktorów,
• sposób organizacji i rozliczania pracy,
• zakres autonomii współpracowników,
• zasady korzystania z narzędzi i infrastruktury,
• możliwość świadczenia usług dla innych klientów,
• zgodność procedur operacyjnych z charakterem współpracy B2B.

Dla wielu organizacji najbliższy miesiąc będą ostatnim momentem na dostosowanie modeli współpracy do nowego podejścia kontrolnego PIP i ograniczenie ryzyk związanych z potencjalną reklasyfikacją zatrudnienia.